JAN WOLKERS – Theo Thijssen-Monument

Op de Amsterdamse begraafplaats De Nieuwe Ooster in de Watergraafsmeer staat het door Jan Wolkers in 2005 gecreëerde Theo Thijssen-monument. De schrijver van ‘Kees de jongen’ lag hier begraven, maar het graf werd in 1955 geruimd; twaalf jaar na de dood van Thijssen. Het monument is een glazen kunstwerk van 2,64 meter hoog en stelt het geesteswerk van Thijssen voor ‘dat in de vorm van blauwe vogels opstijgt naar de eeuwigheid’.

ALFRED EIKELENBOOM – z.t.

Aan het eind van de Europaboulevard bij de Van Boshuizenstraat ligt een grote rotonde. In deze rotonde staan drie abstracte sculpturen van Alfred Eikelenboom uit 1996. Eikelenboom houdt zich vooral bezig met monumentale architectonische sculpturen. Daarbij gaat het bij de beeldhouwer uitsluitend om de schoonheid van de vorm en grijpt hiermee terug naar het constructivisme van de twintiger jaren van de twintigste eeuw.

De beelden spreken voor zich.

FABRICE – Het Kompas

Fabrice Hund, is een ware pionier onder de straatkunstenaars in Amsterdam en creëerde figuratieve kunst op straat sinds eind jaren ’70. Het kompas uit 1995 op het Marie Heinekenplein symboliseert de wereld, en is (zoals de naam al doet vermoeden) een écht kompas die je het noorden – oosten – zuiden en westen wijst. De figuren (pinguïns/afrikanen/chinezen/ijsberen) die zich er op bevinden vertellen ieder een toepasselijk verhaal over de verschillende geografische richtingen.

HENRI ÉTIENNE-MARTIN – Demeure 4

In het Siegerpark vinden we het beeld Demeure 4 uit 1961 van de franse beeldhouwer Henri Étienne-Martin (1913-1995). Demeure kan worden vertaald als ‘woning’ of ‘verblijfplaats’ en het cijfer geeft aan dat het beeld er een is uit een reeks. Een reeks met een sterke biografische inslag. De beelden hebben te maken met huizen of plaatsen waar de beeldhouwer gewoond of gewerkt heeft. Zo komt de inspiratie voor Demeure 4 voort uit de geborgenheid van zijn ouderlijk huis uit zijn jeugd.

JET SCHEPP – Anne Frank

Naast het Anne Frankbeeld op de Westermarkt staat er nog een sculptuur van haar in Amsterdam. Op het Merwedeplein staat Anne Frank bepakt en bezakt, verbeeld in 2005 door Jet Schepp. 

Het is 6 juli 1942. Ze kijkt nog een keer om naar het huis aan het Merwedeplein waar ze is opgegroeid, om daarna te vertrekken naar haar onderduikadres aan de Prinsengracht.

MARI ANDRIESSEN – Anne Frank

Op de Westermarkt, aan de voet van die oude Wester, staat Anne Frank verbeeld door Mari Andriessen. Anne Frank was gedurende haar onderduikperiode in het achterhuis van Prinsengracht 263 een buurmeisje van de Westerkerk. Ze kon het carillon horen spelen en vanuit een raampje in het Achterhuis kon ze net een klein stukje Westertoren zien. Het beeldje van haar uit 1977 op de Westermarkt, heeft aan aandacht niet te klagen. Als er één iemand een camera op het beeldje richt, staat het in een mum van tijd zwart van fotograferende toeristen. Dit overkwam mij tenminste.

HILDO KROP – 2 Reliëfplaten Universiteitsbibliotheek

In januari 1967 werd het nieuwe gebouw van de universiteitsbibliotheek aan het Singel geopend. Over het al dan niet fraaie uiterlijk van het gebouw zal ik het hier niet hebben, maar over de twee reliëfplaten gemaakt door Hildo Krop des te meer. De rechter sculptuur laat een verbeelding zien van de (toen) zeven faculteiten van de UvA: een uil (Letteren & Wijsbegeerte), Vrouwe Justitia (Rechten), een esculaap (Medische wetenschappen), zittende man met wereldbol (Wiskunde en Natuurwetenschappen), een boek met alpha en omega (theologie) en het opengeslagen boek met half weggezonken een rijksappel (politieke en sociale wetenschappen). Het andere paneel laat Poseidon (de zeegod) en Hermes (god van de handel) boven het Amsterdamse koggeschip zien. Daaronder staat in Griekse kapitalen PSUCHÈS IATREION (geneesplaats voor de ziel). In het tweede woord was echter een foutje geslopen: in plaats van de Griekse rho (P) stond er een Latijnse R. Een paar maanden na de officiële opening van het gebouw werd dit foutje hersteld. Er stopte een ladderwagen van de brandweer voor de UB. Onder grote belangstelling werd de ladder, met bovenin de hoogbejaarde Hildo Krop, voorzichtig naar het bewuste reliëfpaneel geschoven. Daar aangekomen slaagde Krop er in met één welgemikte tik op de beitel het aanstootgevende pootje van de Romeinse R weg te slaan, waardoor er een gave Griekse P (rho) overbleef.

bron: UBA informatie, jrg.2,nr.6 (maart 1995) en jrg,3,nr.1 (juni 1995)

met dank aan Hans Bakker, ICK - Steenwijk

LEO DE VRIES – z.t.

In het Galileiploentsoen in de Watergraafsmeer staat een blokvormig langgerekt beeld van Leo de Vries. Dit titelloos beeld uit 1967 bestaat uit drie delen. Dit heeft voornamelijk een praktische reden: het toenmalige atelier van Leo de Vries kon slechts een vloerbelasting van een ton verdragen, zodat hij genoodzaakt was het beeld in drie delen te hakken. Na de bewerking werden de drie delen onder grote druk weer aan elkaar gelijmd.

bron: Het Amsterdams Beeldenboek, 1996

HILDO KROP – Kop van een faun

In 1924 maakte Hildo Krop voor de brug over de Keizersgracht bij de Westermarkt een tweetal identieke beelden. Deze Kop van een faun lijkt op de opgebogen strip van de brugleuning te blazen, alsof het een dwarsfluit is. Een leuk detail is dat Krop dit beeld nog een persoonlijk tintje gaf. Hij was tijdens het maken van het beeld nogal geërgerd, omdat een opdracht niet was doorgegaan. Naast de faun plaatste hij een groepje kraaien en onder de faun twee gestileerde kikkerkoppen. De kraaien zouden voor de bestuurders staan, die de kunst geen goed hart toedragen en de kikkerkoppen voor de meepraters.

bron: Hildo Krop door E.J.Lagerweij-Polak

FELIX VAN KALMTHOUT – z.t.

In het Beatrixpark is het ook lente. De meerkoeten hebben een prachtig plekje gevonden om een nest te bouwen. Onder de stalen sculptuur uit 1988 van Felix van Kalmthout zitten ze in ieder geval  droog, maar tevens kunnen ze bij onraad met de fietsbel alarm slaan. Verder is dit RVS beeld te water in zijn eenvoud, prachtig in deze omgeving.

JOHN RÄDECKER – Mannenfiguur en Roofvogel

De woningen van de woningcoöperatie De Dageraad aan de P.L. Takstraat en omgeving vormen een van de hoogtepunten van de Amsterdamse School. De geweldige torenachtige hoekpartijen met spectaculaire rondingen aan de kant van de Burgemeester Tellegenstraat zijn door Piet Kramer ontworpen. De in reliëf aangebrachte inscripties zijn gewijd aan respectievelijk de sociaal-democratische wethouder Pieter Lodewijk Tak en de woningbouwvereniging De Dageraad. Boven de inscriptie van De Dageraad bevindt zich op een terrasvormig dakje een mannenfiguur uitgevoerd in baksteen. Aan de andere kant, boven de inscriptie van P.L. Tak, een roofvogel. Deze beide beelden zijn gemaakt door John Rädecker.

JIKKE VAN LOON – Anton de Kom

Op het Anton de Komplein in Zuidoost staat een beeld gemaakt door Jikke van Loon. Dit beeld van de verzetsheld Anton de Kom werd op 24 april 2006 onthuld. Een groep Surinamers probeerde de onthulling te voorkomen, omdat ze het ongepast vonden dat De Kom naakt was verbeeld. Het beeld werd na de onthulling direct bedekt met de Surinaamse vlag. Een van de betogers beargumenteerde het afdekken van het standbeeld met de woorden: "Anton de Kom moet op een waardige manier herdacht worden. We willen geen naakte man. We willen een aangekleed beeld. We zijn geen slaven meer." De politie moest er aan te pas komen om de boze demonstranten te kalmeren.

bron: wikipedia

FRITS SIEGER – Dr. F.M.Wibaut

Het Henriëte Ronnerplein vormt samen met de P.L.Takstraat, Burgemeester Tellegenstraat, het Coöperatiehof en het Thérèse Schwartzeplein een beroemd Amsterdamse School-complex. De bebouwing in deze buurt wordt, samen met die in de Spaarndammerbuurt, tot de hoogtepunten gerekend van de ‘Amsterdamse School’. Op de hoek van de  Henriëtte Ronnerstraat en Henriëtte Ronnerplein bevindt zich een prachtig gebeeldhouwde kop van Dr.F.M.Wibaut, gemaakt in 1951 door Frits Sieger. Wibaut was een man aan wie de stad Amsterdam zeer veel te danken heeft gehad. In 1914 werd hij als eerste socialist, tot wethouder gekozen. Als wethouder van Volkshuisvesting stond hij vooraan als pleitbezorger in de gemeenteraad van de extravagante architectuur van de Amsterdamse School-architecten De Klerk en Kramer.

BRYAN HUNT – First Falls II

In de jaren '20 van de vorige eeuw kocht Dr. Sieger, directeur van de voormalige kininefabriek, een stukje grond van circa 6 hectare aan de Sloterweg en richtte dit in als tuin in de Engelse Landschapsstijl, met veel exotische bomen. Door aanleg van de nieuwe autosnelweg (A4) ging in de jaren zestig aan de zuidzijde een flink stuk van dit Siegerpark verloren. Van de oorspronkelijk oppervlakte bleef slechts ongeveer drie en een halve hectare over. In de jaren negentig werd het park voor publiek opengesteld. Het wordt nu ecologisch beheerd en er zijn 'plas-dras-oevers'. Door verschraling van het land wordt een grotere biodiversiteit gecreëerd. Naast de bijzondere planten- en boomsoorten herbergt het park ook een aantal beelden die in bruikleen zijn gegeven door het Stedelijk Museum. Naast beelden van Hildo Krop, André Volten en Jan Bronner staat er ook, bijna onopvallend als een boomstronk, een sculptuur van Bryan Hunt uit 1978 met de titel First Falls II.

bron: De Hortuskrant 19e jaargang nummer 1, lente 2004

JOSEPH MENDES DA COSTA - Pelikaanreliëf

De kerk van de H.H. Martelaren van Gorcum (de Hofkerk) in het Linnaeushof, werd in 1928-1929 gebouwd door de architect  A.J. Kropholler. De invloed van Berlage op het werk van Kropholler mag duidelijk zijn (zie bijvoorbeeld de beurs op het Damrak). Het pelikaanreliëf in de torenmuur, gemaakt door de beeldhouwer Joseph Mendes da Costa, is een oud christelijk symbool van zelfopoffering van Christus aan het kruis. De pelikaan, die haar jongen uit liefde dooddrukte en vervolgens met haar eigen bloed tot leven wekte, symboliseert de opstanding.

BENNO RÉWINKEL-WILDENBURG en PAUL VAN PIECK TOT BEEST - Your life is calling (Vuisten)

1990 was het Vincent van Gogh jaar.  Dat werd in Amsterdam groots gevierd met een grote overzichtstentoonstelling in het Van Goghmuseum. Ook was er naast het museum, op het Museumplein een Van Gogh dorp opgetrokken. Er was veel kritiek op het vercommercialisering van de kunst. Benno Réwinkel-Wildenburg en Paul van Pieck tot Beest gaven die kritiek vorm door het kunstwerk Vuisten te maken. De sculptuur met twaalf gebalde vuisten (voor iedere maand van het jaar één) werd gemaakt van gewapend beton en woog maar liefst 5 ton. Met een hoogwerker werd het  beeld illegaal op het Museumplein geplaatst. Ondanks de uitgebreide bewaking bij het Van Gogh dorp, kon men het beeld in alle rust plaatsen. Men had het idee dat het een onderdeel van de tentoonstelling was. Uiteindelijk werd het duidelijk dat het om een protestactie ging, maar het kunstwerk gedoogd omdat het geen politieke actie betrof en mocht blijven staan. Vanwege de herinrichting van het Museumplein in 1998 moest het beeld weg. Het werd een jaar later herplaatst in het Beatrixpark.

bron: Nieuwsbrief - Vereniging Vrienden van het Beatrixpark, voorjaar 2008

HANS VAN DEN BAN – Fête galante

In de Weesperstraat op de hoek van de Nieuwe Kerkstraat staan vier gigantische sparappels. Deze uit de kluiten gewassen koekoeksklokgewichten van Hans van den Ban uit 1994, zijn versierd met rode corsages. Wat er precies bedoeld wordt met deze Fête Galante is niet geheel duidelijk. In ieder geval maakt deze betonnen sculptuur dit stukje saaie Weesperstraat iets feestelijker.